Blog literacki, portal erotyczny - seks i humor nie z tej ziemi
ROMUALD KUBICIEL
Chełm Śląski
Katowice
POLSKIE PRAWODAWSTWO HERALDYCZNE (1919 - 1999).
Przewodnik bibliograficzny po przepisach i regułach dotyczących
heraldyki, weksylologii i protokołu heraldycznego.
Polska heraldyka państwowa i samorządowa ma swoje tradycje. Zagadnieniami symboliki państwowej i samorządowej zajmowały się również naczelne władze polskie. Prawnego umocowania, symboli państwa polskiego dokonano zaraz na początku istnienia II Rzeczypospolitej w 1919 r. Rozwiązanie wtedy zaproponowane było tymczasowe, a symbole państwa polskiego zostały zasadniczo zmienione już w 1927 roku ***1). Od tego roku ustalił się wizerunek polskiego godła i jakkolwiek był on w kolejnych latach modyfikowany, i to czasami znacznie - orzeł bez korony po 1945 r. (ustawa z 1955 r.) - to jednak zasadniczy rysunek godła pozostał nie zmieniony, mimo różnych oskarżeń o rzekome modyfikacje ***2).
Umocowania prawnego wymagały również symbole wojska polskiego, symbole władz samorządowych i innych instytucji, czy wręcz symbole grup zawodowych ***3).
Decyzje w tej sprawie były regulowane, bądź na mocy ustaw Sejmu polskiego, bądź na mocy dekretów, rozporządzeń, obwieszczeń, czy jeszcze innego rodzaju aktów, urzędników państwowych szczebla centralnego (prezydenta, premiera, ministrów).
Celem niniejszej publikacji jest zaprezentowanie polskiego ustawodawstwa dotyczącego symboliki państwowej i samorządowej oraz służb i grup zawodowych, dla których zostały ustanowione odpowiednie przepisy ***4).
W tym zakresie jednak interesują nas wyłącznie zagadnienia związane z funkcjonowaniem herbów, sztandarów, flag i pieczęci oraz oznak (tablic) instytucji państwowych. Nie zajmujemy się natomiast szczegółowymi przepisami regulującymi zasady umundurowania i oznakowania służb państwowych, samorządowych czy grup zawodowych (np. policji, służb granicznych, straży pożarnej, straży miejskiej, górników i innych) mimo iż w ich umundurowaniu pojawiają się elementy heraldyczne np. godło państwowe ***5).
Przyjęta zasada dotyczy również przepisów regulujących funkcjonowanie symboliki wojska polskiego, mimo to jednak niektóre zapisy zostały uwzględnione, a to z uwagi na fakt oczywistego związku symboliki i ceremoniału wojskowego z symboliką państwową. Dokonując wyboru przytoczono wyłącznie te zapisy, które regulują funkcjonowanie symboliki państwa polskiego w wojsku i mają charakter ogólnego wzorca, zrezygnowano natomiast z zapisów dotyczących symboliki związanej konkretną jednostką lub oddziałem wojskowym ***6). Zrezygnowano również z przytaczania licznych zapisów prawnych dotyczących szczegółów umundurowania wojskowego i innych elementów ogólnie pojętego munduru wojskowego ***7).
Zagadnienie te, bez wątpienia, są interesujące i zasługują na to, aby je zebrać i udostępnić w całości ***8). Wykraczałoby to jednak poza ramy niniejszego artykułu.
Publikacja niniejsza może ułatwić dotarcie do konkretnego przepisu regulującego zasady funkcjonowania np. herbu, czy sztandaru zarówno w konkretnym momencie w dziejach Polski, jak i współcześnie ***9). W tym celu zdecydowano się podzielić przytaczane informacje na pięć grup tematycznych, w których cytowane przepisy będą ułożone oczywiście chronologicznie:
1. HERBY - OZNAKI - TABLICE
2. SZTANDARY - CHORĄGWIE - FLAGI - BANDERY
3. PIECZĘCIE
4. HYMN
5. PROTOKÓŁ HERALDYCZNY - ZASADY CEREMONIAŁU
W związku z takim rzeczowym układem, niektóre przytaczane zapisy prawne będą się z konieczności powtarzały.
ZASTOSOWANE SKRÓTY
W artykule zastosowano następujące skróty:
Dz. Roz. MON
Dziennik Rozkazów Ministerstwa Obrony Narodowej
Dz. Roz. MSWoj.
Dziennik Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych
Dz. U.
Dziennik Ustaw
Dz. Urz. MEN
Dziennik Urzędowy Ministerstwa Edukacji Narodowej
Dz. Urz. MOiW
Dziennik Urzędowy Ministerstwa Oświaty i Wychowania
Dz. Urz. MSW
Dziennik Urzędowy Ministerstwa Spraw Wewnętrznych
Dz. Urz. MWRiOP
Dziennik Urzędowy Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego
Mon. Pol.
Monitor Polski
PRZYPISY
1)
Opracowany wtedy projekt wzbudzał ogromne zastrzeżenia polskich heraldyków. Zob. S. K. Kuczyński; L. Pudłowski; Udział archiwów państwowych w tworzeniu herbów okresu międzywojennego, "Archeion", t. 82 (1987), s. 109 i nn. (do tekstu)
2)
Oskarżenia te dotyczyły m. in. tego, że po 1945 miano rzekomo umieścić na skrzydłach orła pięcioramienne gwiazdy, co miało być przejawem rusyfikacji polskiego symbolu państwowego. Jak wykazali historycy nic takiego nie miało miejsca, a rzekome "sowieckie gwiazdy" były niedokładnie oddanymi elementami polskiego godła umieszczonymi na skrzydłach orła, jako zakończenie przepaski (perisonium) przez jego projektanta, prof. Z. Kamińskiego, jeszcze w 1927 r. Obecny wizerunek orła polskiego (z 1990 r.) ma nieco zmodyfikowane, wobec wersji z 1927 r., 1938 r., 1955 r. i 1980 r, zwieńczenie przepaski. (do tekstu)
3)
Np. sędziowie; Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie wprowadzenia togi i biretu jako stroju urzędowego dla sędziów i prokuratorów przy rozprawach z 25.06.1929; Dz. U. 47/1929, poz. 394; Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie wprowadzenia togi i biretu jako stroju urzędowego dla sędziów i prokuratorów przy rozprawach z 15.11.1932; Dz. U. 104/1932, poz. 872;
górnicy; Uchwała Rady Ministrów w sprawie zasad przyznawania stopni górniczych i ustalenia wzorów mundurów górniczych w górnictwie węglowym z 1.04.1950; Mon. Pol. A-47/1950, poz. 531;
straż pożarna; Zarządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych w sprawie określenia wzorów umundurowania, dystynkcji i oznak oraz wzorów odzieży specjalnej funkcjonariuszy pożarnictwa z 7.07.1975; Mon. Pol. 23/1975, poz. 148;
służby ochrony; Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 17.11.1998 r., w sprawie wewnętrznych służb ochrony; Dz. U. 4/1999, poz. 31;
straż miejska; Zarządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych w sprawie wzorcowego statusu straży gminnych (miejskich), z 6.09.1996; Mon. Pol. 81/1996, poz. 722;
straż łowiecka; Rozporządzenie Ministra Ochrony środowiska, Zasobów naturalnych i Leśnictwa z dnia 23 lipca 1997 r. w sprawie szczegółowych wymogów kwalifikacji zawodowych, wzorów legitymacji oraz umundurowania strażników Państwowej Straży Łowieckiej, a także kwalifikacji zawodowych, oznaki i legitymacji strażnika łowieckiego; Dz. U. 119/1997, poz. 755. (do tekstu)
4)
W literaturze polskiej mamy już publikację, w której możemy znaleźć odpowiednie odniesienia do polskiego prawodawstwa heraldycznego. Zob. L. Pudłowski; Heraldyka II Rzeczypospolitej, w: Polskie tradycje samorządowe a heraldyka. Materiały z sesji naukowej zorganizowanej w dniach 4 i 5 czerwca 1991 r. w Lublinie, pod red. P. Dymmela, Lublin 1992. Treść tego artykułu obejmuje jednak tylko okres II Rzeczypospolitej stąd autor nie uwzględnia prawodawstwa z lat kolejnych (od 1945 do współczesności). Poza tym podane tam informacje - wobec przyjętych przez nas założeń - należy jeszcze uzupełnić. W pracy tej ponadto znaleźć można, zamieszczony jako aneks, bardzo cenny wykaz 104 miast, których herby zostały w latach trzydziestych pozytywnie zaopiniowane przez ówczesne władze, co było równoznaczne z uzyskaniem przez te miasta prawa do posługiwania się zatwierdzonym wizerunkiem herbu. Podstawą tego wykazu są zarządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych publikowane w latach 1936 - 1939 w Monitorze Polskim. Drugą pracą, w której zawarte są informacje o projektach herbów i podstawach prawnych funkcjonowania herbów samorządowych jest artykuł S. K. Kuczyńskiego i L. Pudłowskiego; Udział archiwów państwowych w tworzeniu herbów..., s. 97-137, w którym znalazł się niedatowany (1929 r.) projekt rozporządzenia Prezydenta RP (który nigdy nie wszedł w życie) dotyczący herbów wojewódzkich wraz z którym (po s. 112) pomieszczono czarno-białe reprodukcje propozycji tychże herbów. W pracy tej można również znaleźć wyżej wspomniany wykaz zatwierdzonych herbów dla 104 miast Rzeczypospolitej Polskiej. (do tekstu)
5)
Wybrane przepisy przykładowo zacytowane zostały w przypisie 1 (zob.). Zwrócić przy tej okazji można uwagę na fakt, że w umundurowaniu służb samorządowych zastosowano inny wizerunek orła niż ten, który ustanowiony został na mocy ustawy jako godło Polski, ma miejsce w przypadku mundury straży miejskiej (gminnej) zob. Zarządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych w sprawie wzorcowego statusu straży gminnych (miejskich), z 6.09.1996; Mon. Pol. 81/1996, poz. 722. Również na zwieńczeniu drzewca sztandarów wojskowych, (również służb granicznych) przewidziano inny wzór orła niż ten jaki ustanowiony został jako godło Polski. Policja natomiast posługuje się na zwieńczeniu drzewca sztandaru orłem identycznym jak godło Polski. zob. Ustawa o znakach Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej z 19.02.1993; Dz. U. 34/1993, poz. 154; Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych w sprawie określenia wzoru i trybu nadawania sztandaru jednostkom organizacyjnym Straży Granicznej oraz trybu nadawania tym jednostkom imion z 3.09.1996; Dz. U. 113/1996, poz. 541; Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych w sprawie wzoru i trybu nadawania sztandaru jednostkom organizacyjnym Policji z 29.10.1996; Dz. U. 133/1996, poz. 624. (do tekstu)
6)
Np. zatwierdzanych wzorów sztandarów poszczególnych jednostek wojskowych, odznak pamiątkowych i innych. Zainteresowanych problematyką symboliki konkretnych jednostek wojskowych należy odesłać do odpowiednich zapisów zawartych głównie w Dzienniku Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych (później Ministerstwa Obrony Narodowej), Monitorze Polskim i oczywiście w Dzienniku Ustaw RP, a ponadto prac monograficznych, których autorzy zajmują się ich historią lub do dostępnych publikacji poświęconych ceremoniałowi wojskowemu. (do tekstu)
7)
Np. Rozkaz zatwierdzający przepisy uniformowe dla wszystkich oddziałów Wojsk Polskich z 1919 r., Dz. Roz. MSWoj. 5/1919, poz. 233; Rozkaz Ministra Spraw Wojskowych w sprawie ubioru polowego Wojska Polskiego z 1919 r., Dz. Roz. MSWoj. 97/1919; Rozkaz Ministra Spraw Wojskowych w sprawie oznak stopnia Marszałka Polski z 1920 r., Dz. Roz. MSWoj. 15/1920, poz. 412; Rozkaz Ministra Spraw Wojskowych w sprawie przywrócenia barwnych proporczyków w miejsce patki na kołnierzach Szwadronu Przybocznego Naczelnego Wodza, wszystkich pułków ułanów, strzelców konnych, ułanów Tatarskich i konnej artylerji, Dz. Roz. MSWoj. 27/1920, poz. 636; Rozkaz w sprawie umundurowania oficerów i szeregowych marynarki wojennej z 1920 r., Dz. Roz. MSWoj. 5/1920, poz. 96; Rozkaz Ministra Spraw Wojskowych w sprawie barw mundurowych wojska, Dz. Roz. MSWoj. 19/1927, poz. 229 i inne. (do tekstu)
8)
Na potrzebę całościowego ujęcia problematyki weksyliów polskich zwracał mi uwagę p. Alfred Znamierowski, Prezes Polskiego Towarzystwa Weksylologicznego. W tym miejscu chciałbym Mu serdecznie podziękować za pomoc w dotarciu do odpowiednich zapisów Dziennika Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych (później Ministerstwa Obrony Narodowej) z lat 1939 - 1944 oraz za poczynione uwagi. (do tekstu)
9)
Osobnym zagadnieniem jest kwestia poprawności polskiego ustawodawstwa heraldycznego. Wydaje się, że mająca powstać, na mocy ustawy z grudnia 1998 roku, Komisja Heraldyczna zajmie się nie tylko opiniowaniem herbów i sztandarów instytucji samorządowych ale również, opierając się na wynikach trwającej w środowisku heraldyków i weksylologów dyskusji, doprowadzi do ujednolicenia terminologii heraldycznej stosowanej w przepisach a ponadto zwróci uwagę właściwym organom państwowym na konieczność poprawienia oczywistych błędów w zapisach dotyczących konstruowania i funkcjonowania herbów, flag i sztandarów, jakie można znaleźć w polskim ustawodawstwie. (do tekstu)
Adam Kromer