Blog literacki, portal erotyczny - seks i humor nie z tej ziemi
2.5.3. ERA LEGALNEJ ABORCJI
Podwazenie zakazu bezposredniego zabicia plodu bylo pierwszym zwyciestwem etyki jakosci zycia nad etyka jego swietosci. Dopuszczalnosc aborcji zapowiedziala zmiany uznanych sposobow postepowania takze w innych dziedzinach medycyny, m.in. zaprzestanie uporczywego leczenia pacjentow w stanie beznadziejnym i niepodejmowanie terapii niektorych kalekich noworodkow. Przeciwnicy aborcji wciaz o tym przypominaja, zwolennicy jej dopuszczalnosci zas wola -jak widzielismy - traktowac problem przerywania ciazy jako problem wolnosci wyboru. W USA nowa tendencja nasilila sie po wyroku Sadu Najwyzszego w sprawie Roe przeciwko Wade, wydanym w roku 1973. Prawna podstawa tej decyzji bylo stwierdzenie, ze konstytucyjne prawo do prywatnosci obejmuje rowniez prawo do przerwania ciazy, przynajmniej nim plod nie osiagnie zdolnosci samodzielnego zycia. Sprawa Roe przeciwko Wade z pewnoscia zmienila prawna sytuacje aborcji w USA, lecz bylo to raczej rezultatem niz poczatkiem opozycji wobec restrykcyjnego prawa aborcyjnego. Wyrok Sadu Najwyzszego przypada na koniec dziesieciolecia, w ktorym ruch na rzecz reformy prawa aborcyjnego rozrosl sie do rozmiarow waznej sily politycznej.
W wielu krajach zachodnich opozycje te zapoczatkowala afera talidomidu - leku uspokajajacego nagminnie zazywanego przez kobiety w ciazy. Stosowanie go doprowadzilo do eksplozji urodzen dziwnie zdeformowanych dzieci, na przyklad z platami skory zamiast ramion. Zanim odkryto, ze ma to zwiazek z talidomidem, urodzilo sie ich wiele. Gdy poznano te zaleznosc, wiele kobiet w ciazy, ktore zazywaly talidomid, chcialo ja usunac. Europejskiemu ruchowi na rzecz zmiany prawa aborcyjnego dodal sil proces i uniewinnienie Belgijki, ktora zabila swoje dziecko, zdeformowane wskutek zazywania przez nia talidomidu.6
W USA talidomid nie byl, co prawda, tak powszechnie uzy-
103
wany, lecz pewien szeroko komentowany przypadek przyczynil sie do rozpoczecia reformy prawa aborcyjnego. Sherri Finkbane byla w ciazy i brala talidomid, tuz zanim wykazano, ze powoduje on wady wrodzone. Kiedy poznano to dzialanie, Finkbane, ktora byla juz mezatka i matka, chciala usunac ciaze w szpitalu w Phoenix w stanie Arizona, gdzie mieszkala. Ze wzgledow prawnych izba lekarska hrabstwa nie wyrazila na to zgody. Przy wspolczujacej uwadze mediow pani Finkbane bezskutecznie usilowala uzyskac zgode na zabieg aborcji w Kalifornii i New Jersey. Prezydent Kennedy, szereg osobistosci administracji panstwowej i wielu dziennikarzy podjelo temat tragedii talidomidu. Finkbane poleciala wreszcie do Szwecji, gdzie dokonano aborcji, ktora wykazala, ze plod byl znieksztalcony. Po tej historii, jak komentuje Mohr, "nie wydawalo sie juz, ze aborcja wymaga wyboru jednej z dwu absolutnych mozliwosci - zycie albo odebranie zycia - lecz ze wymaga raczej wyboru wzglednego: jaki rodzaj zycia pod jakimi warunkami" .7
Przychylnosc opinii publicznej dla liberalizacji prawa aborcyjnego, jaka w krajach zachodnich wzbudzila tragedia talidomidu, wzmocnily jeszcze statystyki ukazujace liczbe kobiet, ktore doznaly uszczerbku zdrowia lub umarly wskutek pokatnych aborcji. Odrodzony ruch feministyczny stawal sie powazna sila polityczna, a w przeciwienstwie do feminizmu poprzedniego stulecia, legalizacje aborcji uczynil jednym ze swych najwazniejszych celow. W 1967 roku parlament brytyjski uchwalil ustawe zezwalajaca lekarzom na dokonywanie aborcji, aby zapobiec "ryzyku uszczerbku zdrowia fizycznego lub psychicznego kobiety badz ktoregos z jej dzieci wiekszemu niz ryzyko zwiazane z przerwaniem ciazy". Poniewaz ryzyko zabiegu aborcji wykonanego przez doswiadczonego lekarza jest znikome, niemal kazde zagrozenie dla fizycznego lub psychicznego zdrowia matki wystarcza, aby legalnie przerwac ciaze. Innym warunkiem dopuszczalnosci aborcji, przyjetym z pewnoscia pod wplywem tragedii talidomidowej, jest istotne ryzyko
104
wystapienia u dziecka powaznych wad wrodzonych. Jeszcze zanim zapadl wyrok w sprawie Roe przeciwko Wade, osiemnascie stanow USA, w tym Kalifornia i stan Nowy Jork, zmienilo swoje prawo, zezwalajac na aborcje pod roznymi warunkami, zwiazanymi zwykle ze stanem zdrowia kobiety, ryzykiem wystapienia wad u plodu badz faktem, ze ciaza byla wynikiem gwaltu lub kazirodztwa. W stanach tych lub w odleglosci nie wiekszej niz sto mil od nich mieszkalo dwie trzecie Amerykanow.8 Zwolennicy tezy o nietykalnosci ludzkiego zycia od momentu poczecia zostali zatem pokonani, zanim jeszcze sad wydal wyrok w sprawie Roe przeciwko Wade. Wyrok ten obrocil ich przegrana w totalna kleske, a zagwarantowanie w konstytucji prawa do aborcji dawalo pewnosc, ze przyszle boje o jego zmiane toczyc sie beda w sadach, a nie za posrednictwem ustawodawstwa stanowego.
Od tego czasu, mimo ze w roznych krajach ustawy o dopuszczalnosci przerywania ciazy nieco sie roznia, legalny i bezpieczny zabieg aborcji na zadanie dostepny jest dla wiekszosci kobiet z krajow rozwinietych. Aborcja stala sie postepowaniem rutynowym. W Stanach Zjednoczonych, na przyklad, kazdego roku dokonuje sie okolo 1,5 miliona legalnych aborcji. Wiekszosc poddajacych sie jej kobiet to nie zdesperowane nastolatki, lecz dojrzale kobiety w trzeciej lub czwartej dekadzie zycia.9 W niektorych krajach, na przyklad w Rosji, zamezne kobiety czesto traktuja przerywanie ciazy jako forme antykoncepcji, i liczba zabiegow jest tam duzo wyzsza.
Innym powodem, dla ktorego aborcja stala sie przyjetym sposobem postepowania lekarskiego, sa osiagniecia w dziedzinie wczesnego wykrywania wad plodowych. Pewne wady mozna stwierdzic badaniem ultrasonograficznym, ktore w krajach rozwinietych wykonuje sie u prawie wszystkich kobiet w ciazy. Rutynowo proponuje sie takze wykonanie bardziej skomplikowanych testow, zwlaszcza kobietom w wieku 35 lat i starszym, gdyz w ich przypadku wieksze jest ryzyko wystapienia wad u plodu. Jesli ktores z badan wykaze, ze urodziloby sie
105
dziecko z powaznymi wadami, wiekszosc kobiet decyduje sie przerwac ciaze. Aborcja z tych powodow, dokonywana zanim plod uzyska zdolnosc samodzielnego zycia lub bez ograniczen czasowych, jest obecnie ogolnie przyjetym sposobem postepowania w calej Europie Zachodniej, a takze w krajach tak odmiennych jak Australia, Indie, Izrael, Japonia, Turcja czy USA. Cieszy sie on silnym poparciem opinii publicznej. W latach 1972-1987 reprezentatywnej probie doroslych Amerykanow przy roznych okazjach trzynastokrotnie zadano pytanie: "Prosze powiedziec, czy kobieta w ciazy powinna miec prawo do aborcji, jezeli istnieje duze prawdopodobienstwo powaznych wad u dziecka?" Odpowiedzi byly uderzajaco zgodne i od 75 do 78 procent respondentow odpowiedzialo "tak".10 W akceptacji diagnostyki prenatalnej i aborcji w przypadku stwierdzenia wad kryje sie gotowosc do oceny jakosci zycia (co znaczy, ze zycie kalekiego dziecka uwaza sie za mniej godne pozadania niz zycie dziecka normalnego) oraz przekonanie, ze - w kazdym razie, gdy chodzi o plod - jakosc zycia jest wazniejsza od jego swietosci.
106